آسیب انفجاری ثانویه

• پیش زمینه
  • آسیب انفجاری ثانویه در اثر اجسامی مانند آوار، ترکش یا هر نوع قطعه‌ای ایجاد می‌شود که توسط موج فشار اضافی (overpressure wave) و باد ناشی از انفجار (blast wind) به سمت قربانی پرتاب می‌شوند.
  • در این حالت انواع آسیب‌های بلانت و نافذ ممکن است رخ دهند، از جمله:
    • خراش‌ها
    • پارگی‌ها
    • زخم‌های نافذ
    • کوفتگی‌ها (contusions)
    • شکستگی‌ها
  • این نوع آسیب شایع‌ترین علت آسیب و مرگ در رویدادهای انفجاری محسوب می‌شود. قطعات می‌توانند صدها تا هزاران فوت از محل انفجار اولیه پرتاب شوند.
  • ممکن است قطعاتی مانند ساچمه، میخ و ترکش‌های فلزی عمداً در وسایل انفجاری قرار داده شوند تا آسیب بیشتری ایجاد کنند.
  • همچنین تخریب ساختمان‌ها و سازه‌های اطراف می‌تواند باعث ایجاد آوار شود که خود به پرتابه‌های خطرناک تبدیل می‌گردند.

• آسیب اندام در انفجار – ارزیابی
  • یک ارزیابی کامل تروما چندسیستمی انجام دهید، شامل:
    • بررسی و کنترل خونریزی فاجعه‌بار در حین Primary Survey
    • معاینه کامل سر تا پا در ارزیابی ثانویه
    • بیمار را کاملاً اکسپوز کنید و با روش Log Roll او را بچرخانید تا هر گونه آسیب بالستیک پنهان (مثلاً ورودی/خروجی گلوله یا ترکش) که در نگاه اول دیده نمی‌شود، شناسایی شود.
  • هر اندامی که زخم نافذ دارد، حتماً نیاز به یک معاینه اختصاصی اسکلتی–عضلانی و نورواسکولار دارد:
    • بررسی حس، حرکت، نبض‌های محیطی، رنگ و دما
    • مقایسه با اندام مقابل
    • اگر به آسیب شریانی مشکوک هستی، از نظر علائم سخت و نرم عروقی (signs hard and soft vascular) آن را ارزیابی کنید، مثل:
      • علائم سخت: نبضِ غایب، خونریزی فعال جهنده، ایسکمی واضح اندام، سوفل یا Thrill روی مسیر شریان
      • علائم نرم: درد نامتناسب، هماتوم در حال گسترش، نبض ضعیف یا غیرقرینه، سابقه خونریزی زیاد در صحنه
  • الگوی آسیب‌ها شبیه تروماهای چندسیستمی معمول است، اما در انفجارها تعداد و شدت آسیب‌ها معمولاً بیشتر است.
  • یک ارزیابی رادیولوژیک گسترده (Liberal) توصیه می‌شود:
    • رادیوگرافی اندام‌ها
    • سی‌تی‌اسکن (CT) در صورت امکان و نیاز
    • به‌خاطر داشته باشید که پرتابه‌های پرسرعت (گلوله، ترکش، ساچمه، میخ و …) می‌توانند تا عمق بافت نرم نفوذ کنند؛ حتی اگر زخم پوستی کوچک به نظر برسد.

• مدیریت
  • خونریزی فعال را فوراً کنترل کنید. برای کنترل موقت از:
    • فشار مستقیم
    • پک‌کردن زخم
    • یا تورنیکه (به‌ویژه در پیش‌بیمارستان) استفاده کنید.
  • دسترسی وریدی بزرگ (Large-bore IV) برای احیای بیمار بگیرید.
  • شوک هیپوولمیک ناشی از خونریزی با تزریق فرآورده‌های خونی درمان می‌شود البته اگر در دسترس باشد. در غیر این صورت کریستالوئید ایزوتونیک برای حفظ پرفیوژن می‌تواند در نظر گرفته شود.
  • انتقال بیمار: به نزدیک‌ترین مرکز تروما یا مطابق با دستور Incident Command و برنامه مدیریت بحران انجام شود.
  • شکستگی‌های باز باید آلوده در نظر گرفته شوند و پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی با سفالوسپورین نسل اول (مثل سفازولین) شروع شود.
  • زخم‌های نافذ باید با آب استریل یا نرمال‌سالین به‌طور کامل شستشو شوند.
  • اگر علائم سخت عروقی (hard vascular signs) وجود دارد:
    • فوراً با جراح عروق برای بررسی نیاز به اکسپلوراسیون اورژانسی در اتاق عمل مشورت کنید.
    • اگر علائم نرم عروقی وجود دارد:
      • سنجش Ankle–Brachial Index (ABI) یا CT آنژیوگرافی از اندام آسیب‌دیده را در نظر بگیرید.
    • اگر بیمار طی ۵ سال گذشته واکسن نزده، بُوستر کزاز تزریق کن.
    • برای شکستگی‌های اندام، آتل بگیرید تا ثبات و کاهش درد فراهم شود.
    • دبریدمان جراحی و شستشوی وسیع در شکستگی‌های باز ضروری است.
  • سایر زخم‌ها ممکن است نیازمند پایش باشند برای تشخیص زودهنگام عوارضی مانند:
    • سندرم کمپارتمان
    • گسترش هماتوم
    • ادامه خونریزی

آسیب انفجاری ثالثیه (Tertiary Blast Injury)

• زمینه
  • آسیب انفجاری ثالثیه در نتیجه پرتاب شدن فرد توسط نیروی باد ناشی از انفجار و برخورد او با یک جسم یا سطح ایجاد می‌شود.
  • بسته به سطحی که قربانی با آن برخورد می‌کند، آسیب‌ها می‌توانند کند (blunt) یا نافذ (penetrating) باشند.
  • شدت آسیب به قدرت باد انفجار، فاصله از محل انفجار، باز بودن محیط یا بسته بودن فضا، و مکانیسم خاص تروما بستگی دارد.
  • بیماران اطفال به دلیل جرم بدنی کمتر ممکن است دچار آسیب‌های ثالثیه شدیدتری شوند.
  • ترومای کند و نافذ طبق روش معمول و بر اساس الگوریتم‌های شناخته‌شده‌ای مانند ABCDE و MARCH مدیریت می‌شوند.

• آسیب له‌شدگی (Crush Injury)
  • زمینه
    • آسیب له‌شدگی به‌صورت له‌شدن مستقیم و فیزیکی عضلات در اثر یک جسم سنگین تعریف می‌شود.
    • سندرم له‌شدگی به تغییرات متابولیک ناشی از آسیب عضله اسکلتی اشاره دارد که محتویات آن وارد گردش خون می‌شود و مترادف با رابدومیولیز تروماتیک است.
    • فروریختن سازه در اثر انفجار می‌تواند باعث گیر افتادن فرد شده و به آسیب له‌شدگی منجر شود.
    • اندام‌های تحتانی عمدتاً درگیر می‌شوند (۷۴٪) و پس از آن اندام‌های فوقانی و تنه قرار دارند.
    • بافت عضلانی می‌تواند ایسکمی را تا ۴ ساعت تحمل کند؛ با این حال، آسیب‌های شدید له‌شدگی می‌توانند بلافاصله صدمه وارد کنند.
    • آزاد شدن اجزای سمی سلولی به داخل گردش خون می‌تواند منجر به آسیب یا نکروز بافتی، نارسایی چند ارگان، هیپوولمی و اختلالات متابولیک از جمله اسیدوز لاکتیک، هیپرکالمی و هیپوکلسمی شود.
  • ارزیابی
    • یافته‌های پوستی متعددی ممکن است روی بخش آسیب‌دیده بدن وجود داشته باشد، از جمله خراشیدگی‌ها، کبودی‌ها، پتشی و تاول‌ها.
    • بیماران هوشیار ممکن است از میالژی، فلج عضلانی و اختلالات حسی شکایت داشته باشند.
    • در نجات با تأخیر، علائم شدیدتری مانند تهوع، استفراغ، بی‌قراری و دلیریوم ممکن است رخ دهد.
    • جابجایی مایع به فضای سوم به‌سرعت ایجاد می‌شود و می‌تواند منجر به افت فشار خون شود. این وضعیت همچنین بخش آسیب‌دیده بدن را در معرض خطر سندرم کمپارتمان قرار می‌دهد.
    • آزادسازی ناگهانی یک اندام گیر افتاده می‌تواند منجر به آسیب ری‌پرفیوژن شود که ممکن است باعث هیپوولمی، افت فشار خون و اختلالات متابولیک گردد.
    • آریتمی‌های کشنده می‌توانند در نتیجه آزاد شدن سموم و الکترولیت‌های داخل سلولی، از جمله آزاد شدن ناگهانی پتاسیم، ایجاد شوند.
    • آزاد شدن میوگلوبین ناشی از رابدومیولیز می‌تواند منجر به نارسایی کلیه شود.
    • سطح کراتین کیناز بیش از ۵ برابر حد بالای طبیعی، برای تشخیص سندرم له‌شدگی در نظر گرفته می‌شود.
    • نوار قلب ۱۲ لید یک تست سریع و غیرتهاجمی برای ارزیابی میزان خطرناک بودن هیپرکالمی در بالین مهم است.
    • سایر بررسی‌های آزمایشگاهی شامل CBC برای ارزیابی کم‌خونی و پانل متابولیک پایه (basic
    • metabolic panel) برای ارزیابی اختلالات الکترولیتی و آسیب کلیوی است. کراتین کیناز سرم و اسید لاکتیک به ارزیابی میزان ایسکمی عضله و آسیب میوسیت کمک می‌کنند.
  • مدیریت
    • مدیریت پیش‌بیمارستانی با شروع مایع‌درمانی وریدی آغاز می‌شود؛ ترجیحاً پیش از رهاسازی بخش له‌شده بدن ]مثلا از زیر آوار[، به‌ویژه زمانی که نجات با تأخیر مواجه شده است.
    • برخی گزارش‌های موردی، توانایی نجات اندام و کاهش عوارض (موربیدیته) را با بستن تورنیکه در مرحله پیش‌بیمارستانی به‌منظور به تأخیر انداختن شروع آسیب ری‌پرفیوژن پس از گیر افتادن طولانی‌مدت زیر آوار نشان داده‌اند.
    • احیای مایعات باید پس از ورود به بیمارستان تا زمان دستیابی به خروجی ادرار کافی ادامه یابد. در بیماران بزرگسال، هدف‌گذاری خروجی ادرار به میزان ۳۰۰ میلی‌لیتر در ساعت می‌تواند منطقی باشد.
    • قلیایی کردن ادرار بحث‌برانگیز و مورد اختلاف است. تجویز بی‌کربنات سدیم را برای قلیایی کردن ادرار تا pH بالای ۶.۵ به‌منظور کاهش تشکیل کست‌های توبولار (tubular cast formation) در نظر بگیرید، در حالی که نیاز به پایش عوارض مرتبط با آلکالوز را نیز مدنظر دارید.
    • هیچ مطالعه بزرگِ تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده‌ای (RCT) برای حمایت یا مخالفت با استفاده از دیورتیک‌ها در مدیریت آسیب له‌شدگی و رابدومیولیز وجود ندارد.
    • پروفیلاکسی کزاز را انجام دهید و برای زخم‌های آلوده و شکستگی‌های باز، تجویز آنتی‌بیوتیک را در نظر بگیرید. آسیب‌های له‌شدگی نیازمند تحت نظر بودن برای انجام معاینات مکرر هستند و افرادی که دارای اختلالات آزمایشگاهی می‌باشند، باید در یک بخش دارای مانیتورینگ بستری شوند.

آسیب انفجاری کواترنری (Quaternary blast injury)

• زمینه
  • آسیب انفجاری کواترنری به مواجهه خارجی یا محیطی ناشی از انفجار مانند سوختگی‌ها، آسیب استنشاقی، یا هیپو/هایپرترمی اشاره دارد.
  • این دسته همچنین طیف گسترده‌تری از مشکلات سلامتی را شامل می‌شود که به‌طور مستقیم توسط خود انفجار ایجاد نمی‌شوند، بلکه از پیامدهای کلی حادثه هستند. این موارد شامل تشدید بیماری‌های زمینه‌ای و اثرات روانی است.
  • برخی متون و انتشارات، مواجهه‌های شیمیایی، بیولوژیکی، رادیولوژیکی و هسته‌ای را نیز در این دسته قرار می‌دهند.
• آسیب حرارتی (Thermal Injury)
  • زمینه
    • سوختگی‌های حرارتی ۵٪ تا ۲۰٪ از تلفات جنگی در نبردهای معمول را تشکیل می‌دهند. درصد آسیب‌های حرارتی ناشی از انفجارهای غیرنظامی کمتر شفاف و مستند است.
    • آسیب زمانی رخ می‌دهد که دما از ۴۵ درجه سانتی‌گراد (۱۱۳ درجه فارنهایت) فراتر رود و منجر به اختلال در عملکردهای هموستاتیک پوست می‌شود.
    • مواد منفجره با قدرت بالا (High-order) معمولاً سوختگی‌های لحظه‌ای (flash burns) کوتاه‌مدتی ایجاد می‌کنند که بخش‌های بدون پوشش بدن و لباس‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
    • آسیب استنشاقی می‌تواند به دلیل سوختگی حرارتی مستقیم یا ناشی از محرک‌های شیمیایی رخ دهد؛ ۱۸٪ از بازماندگان انفجار در فضاهای بسته دچار آسیب استنشاقی همراه هستند.
  • ارزیابی
    • ارزیابی اولیه مشابه هر بیمار دچار ترومای چندگانه نامشخص (undifferentiated polytrauma patient) است. در محیط پیش‌بیمارستانی، لباس‌های آلوده باید خارج شوند.
    • درصد سطح سوختگی کل بدن با استفاده از «قانون نُه تایی» (Rule of Nines)، روش لاند-برودر (Lund-Browder) یا روش کف دست (Palmer) تخمین زده شده و بر اساس عمق طبقه‌بندی می‌شود.
    • سوختگی‌های سطحی (درجه یک) با فشار رنگ‌پریده می‌شوند (blanching)، قرمز و دردناک هستند.
    • سوختگی‌های با ضخامت نسبی (Partial-thickness, درجه دو) رنگ‌پریده نمی‌شوند، قرمز روشن هستند و اغلب دارای تاول می‌باشند.
    • سوختگی‌های با ضخامت کامل (Full-thickness, درجه سه) می‌توانند خاکستری، کبود یا سیاه باشند و فاقد حس هستند.
    • سوختگی موهای بینی، وجود دوده یا ضایعات آوار در حلق، صدای گرفته (hoarse voice) یا دیسترس تنفسی ممکن است نشان‌دهنده آسیب استنشاقی باشد.
  • مدیریت
    • مدیریت اولیه باید شامل خارج کردن لباس‌های آلوده برای جلوگیری از آسیب بیشتر و حفظ دمای طبیعی بدن (normothermia) باشد.
    • برای بیماران با شک به آسیب استنشاقی، لوله‌گذاری (اینتوباسیون) زودهنگام را در نظر بگیرید.
    • دسترسی وریدی با آنژیوکت بزرگ (large-bore) بگیرید.
    • برای درد، مسکن‌های تزریقی تجویز کنید.
    • احیای مایعات از زمان وقوع آسیب آغاز می‌شود و ممکن است بر اساس «فرمول پارکلند» (Parkland Formula) یا «فرمول اصلاح‌شده بروک» (Modified Brooke Formula) هدایت شود.
    • سوختگی‌ها را با گاز آغشته به نرمال‌سالین یا سایر پانسمان‌های غیرچسبنده بپوشانید تا زمانی که در بیمارستان به‌طور رسمی ارزیابی شوند.
    • اگر واکسن کزاز در ۵ سال گذشته دریافت نشده است، دوز یادآور کزاز باید تجویز شود. در زخم‌های مستعد کزاز یا اگر وضعیت واکسیناسیون اولیه نامشخص است، تجویز ایمونوگلوبولین کزاز را در نظر بگیرید.
    • بیمارانی که معیارهای خاصی را داشته باشند، از ارجاع به مرکز سوختگی سود می‌برند.
    • سوختگی‌های جزئی و بدون عارضه ممکن است مرخص شوند. زخم‌ها را با پماد ضدباکتری و پانسمان غیرچسبنده بپوشانید و از پیگیری نزدیک در ویزیت سرپایی اطمینان حاصل کنید.

آسیب انفجاری کوئینری (Quinary blast injury)

• زمینه (Background)
  • آسیب انفجاری کوئینری (درجه پنجم) به هرگونه ماده‌ای مانند عوامل بیولوژیک، رادیواکتیو یا شیمیایی اشاره دارد که برای افزایش آسیب‌های ایجادشده، به یک انفجار اضافه می‌شود.
  • هنگامی که مواد هسته‌ای یا رادیولوژیک در کار باشند، اغلب به آن «بمب کثیف» گفته می‌شود.
• مواجهه با تشعشع (Radiation Exposure)
  • بمب‌های کثیف حاوی مواد رادیولوژیک معمولاً به منظور ایجاد ترس و وحشت روانی، علاوه بر آسیب‌های فیزیکی ناشی از مواد منفجره متعارف، طراحی می‌شوند.
  • مواجهه با مواد رادیولوژیک و بقایای(debris) آنها ممکن است در ابتدا پس از وقوع انفجار مشخص نباشد که این امر می‌تواند منجر به آلودگی بیشتر شود.
  • بقایا و ذرات مواد رادیواکتیو می‌توانند به‌صورت آیروسل درآمده و استنشاق شوند. علاوه بر این، ذرات ممکن است روی لباس یا پوست بدون پوشش بنشینند.
  • اثرات تشعشع احتمالاً برای ایجاد بیماری شدید کافی نخواهد بود، مگر برای افرادی که به محل انفجار نزدیک هستند. در صورت پراکنده شدن بقایای رادیواکتیو در هوا و انتقال آن‌ها توسط باد، مواجهه استنشاقی می‌تواند در نقاط دورتر نیز رخ دهد.
  • تنها راه تایید حضور مواد رادیولوژیک، استفاده از دوزیمترها یا شمارشگرهای گایگر(Geiger counters) است.
  • وارهای استنشاق‌شده می‌توانند مواد رادیواکتیو را در داخل ریه‌ها رسوب داده و منجر به مواجهه مداوم شوند. پرسنل امداد و نجات باید برای جلوگیری از استنشاق، از تجهیزات حفاظت فردی مناسب استفاده کنند. ماسک‌های تنفسی مانند سیستم‌های تنفسی خودگردان (SCBA) یا ماسک‌های تصفیه‌کننده هوا تمام‌صورت با فیلترهای P100 باید از آلودگی استنشاقی محافظت کنند. هرگونه غذا یا آب روباز نیز ممکن است آلوده شود و باید از مصرف آن‌ها خودداری کرد.
  • تشعشع ناشی از غبار رادیواکتیو روی پوست معمولاً حاوی میزان زیادی از تابش نیست. درآوردن لباس‌ها و شست‌وشو با آب و صابون، آلودگی را برطرف می‌کند. سوختگی‌های سطحی یا ریزش مو ممکن است وجود داشته باشد.
  • قبل از اینکه آلودگی مصدوم را پاک کنید، اول مطمئن شوید که جانش در خطر نیست. در بیشتر موارد، مصدومان آلوده، خطری برای سلامت امدادگران ایجاد نمی‌کنند.
  • برای راه‌اندازی یک منطقهٔ غربالگری جمعی، هم به منطقهٔ آلوده نیاز دارید و هم به منطقهٔ پاک، با یک فاصلهٔ مناسب بین آن دو. افرادی که با مواد خطرناک سر و کار دارند، باید تجهیزات محافظتی مناسب در برابر تشعشع بپوشند که معمولاً شامل روکش کفش، گان (لباس یکبار مصرف)، دستکش، محافظ صورت، کلاه جراحی و ماسک تنفسی.
  • آوارها و بقایای رادیواکتیو باید با فورسپس یا ابزار مشابه جابجا شده و در ظروف سربی مخصوص پسماندهای رادیواکتیو قرار گیرند.
  • لباس‌های آلوده باید از سمت سر به سمت پا (cephalad to caudal) خارج شوند.
  • پس از خارج کردن لباس‌های آلوده، پوست بدون پوشش یا زخم‌های آلوده باید به‌ طور کامل شست‌وشو داده شوند. پوست سالم را می‌توان با آب و صابون شست.
  • باید چند بار در بازه‌های زمانی مختلف، اشعه را با دستگاه اندازه گرفت. ممکن است جای‌های آلوده را چند بار آب بکشید تا وقتی که اشعه‌شان از دو برابر اشعهٔ معمولی محیط کمتر شود، یا اینکه چند بار شستن دیگر تأثیری روی اعداد نداشته باشد.
  • مصدومانی که نگرانی سندروم حاد پرتوی (بیماری ناشی از اشعه) در مورد آنها وجود دارد، باید طبق برنامهٔ بیمارستانی محلی برای مقابله با بلایا یا طبق دستور فرماندهی حادثه، به بیمارستان منتقل شوند.
  • به محض رسیدن به اورژانس، یک آزمایش اولیه CBC بگیرید تا تعداد لنفوسیت‌های مطلق را بسنجید و این آزمایش را هر ۶ تا ۸ ساعت یک بار، به مدت ۴۸ ساعت اول، تکرار کنید. بعداً می‌توانید این اعداد را روی نمودار لنفوسیتی اندروز(Andrews lymphocyte nomogram) رسم کنید.

• مواجهه با عوامل بیولوژیک
  • بیشتر باکتری‌ها یا ویروس‌های زنده، احتمالاً در ان*فجار اولیه از بین می‌روند. با این حال، برخی عوامل مانند سیاه‌زخم دارای اسپورهایی بسیار مقاوم در برابر شرایط محیطی هستند و ممکن است در جریان انف*جار پراکنده شوند.
  • اثرات عوامل بیولوژیک ممکن است بلافاصله آشکار نشوند و تنها زمانی مشخص شوند که پس از یک حادثه، گروهی از بیماران با علائم بیماری‌های مشابه مراجعه کنند.
  • در صورت نگرانی از مواجهه با عامل بیولوژیک، نیروهای امدادی اولیه باید از تجهیزات حفاظت فردی سطح A (ین لباس‌ها شامل یک لباس کامل ضد نفوذ (یک‌تکه و کاملاً بسته) هستند که فرد را کاملاً از محیط بیرون جدا می‌کند و همراه با ماسک تنفسی مستقل (که هوای خودش را دارد) استفاده می‌شود تا امدادگر هیچ تماسی با هوای آلوده یا مواد خطرناک نداشته باشد) سازمان ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (OSHA) استفاده کنند. این سطح، بالاترین میزان محافظت از چشم، پوست و دستگاه تنفسی را فراهم می‌کند.
  • پرسنل بیمارستانی باید علاوه بر تجهیزات حفاظت فردی استاندارد، از ماسک N95 یا دستگاه تنفسی تصفیه‌کننده هوا با نیروی محرکه استفاده کنند.

• مواجهه با عوامل شیمیایی
  • ممکن است برای افزایش تلفات در انفجارها از مواد شیمیایی مختلفی استفاده شود. کشنده‌ترین این مواد شامل عوامل عصبی مانند سارین (Sarin-GB) و VX، و نیز عوامل تاول‌زا مانند گاز خردل هستند.
  • عوامل خفه‌کننده مانند فسژن(phosgene) و گاز کلر(chlorine) نیز ممکن است به کار روند.
  • در موارد آتش‌سوزی ساختمان یا فروریختگی سازه در ارتباط با انف*جار، باید احتمال متهموگلوبینمی و مسمومیت با مونوکسید کربن یا سیانید را در نظر گرفت.
  • نیروهای امدادی اولیه باید از تجهیزات حفاظت فردی سطح A سازمان OSHA استفاده کنند. برای پرسنل بیمارستانی، استفاده از دستگاه تنفسی تصفیه‌کننده هوا با نیروی محرکه، لباس مقاوم در برابر مواد شیمیایی و دو لایه دستکش توصیه می‌شود.
  • روش درمان، بسته به نوع عامل شیمیایی استفاده‌شده، متفاوت است.
  • رفع آلودگی کامل برای جلوگیری از ادامه مواجهه و آسیب ضروری است. لباس‌های آلوده باید از سمت سر به سمت پا خارج شوند. هرگونه پودر روی پوست را ابتدا پاک کنید. سپس پوست را با آب و صابون شست‌وشو دهید؛ این روش برای رفع آلودگی بیشتر مواد کافی است.

ملاحظات ویژه

شواهد پزشکی قانونی

• مسئولیت اصلی ارائه‌دهندگان خدمات پیش‌بیمارستانی در صحنه انفجار، حفظ ایمنی خود و رسیدگی به مصدومان است. ارزیابی صحنه و انجام تحقیقات برای تعیین علت و چگونگی وقوع حادثه، بر عهده بازرسان و نیروهای تحقیقاتی است.
• امدادگران باید نسبت به وجود وسایل انفجاری ثانویه که به‌طور خاص برای هدف قرار دادن آن‌ها طراحی شده‌اند، هوشیار باشند. از ورود غیرضروری به محدوده اطراف انفجار باید خودداری شود؛ مگر اینکه عملیات نجات مستقیماً لازم و موجه باشد.
• پیکر جان‌باختگان باید بدون جابه‌جایی در محل اولیه باقی بماند. ترکش‌ها و سایر اجسام خارجی نافذ باید حفظ شوند تا به‌عنوان مدرک جمع‌آوری گردند. برای حفظ صحنه، دسترسی به آن باید تنها به افراد ضروری محدود شود.
• اطلاعات مربوط به وسیله انفجاری و رویدادهای پیش از حادثه را می‌توان از شاهدان جمع‌آوری و به مراجع ذی‌صلاح منتقل کرد.

آسیب روانی

• آسیب‌های ناشی از انفجار می‌توانند آثار روانی قابل‌توجهی بر افراد درگیر، شاهدان حادثه و افرادی که به‌طور غیرمستقیم تحت تأثیر آن قرار گرفته‌اند داشته باشند؛ از جمله نیروهای امدادی و کارکنان درمانی.
• انفجارهای عمدی با هدف ایجاد مرگ، ترس و تخریب انجام می‌شوند و در مقایسه با بلایای طبیعی، با میزان بیشتری از علائم روانی بلندمدت همراه هستند.
• «شبکه ملی استرس آسیب‌زای کودکان» و «مرکز ملی اختلال استرس پس از سانحه» راهنمایی با عنوان «راهنمای عملیات میدانی کمک‌های اولیه روان‌شناختی – Psychological First Aid Field Operations Guide» تدوین کرده‌اند. این راهنما رویکردی مبتنی بر شواهد برای کمک به آسیب‌دیدگان در ساعات و روزهای ابتدایی پس از بلایا، از جمله اقدامات ترور*یستی، ارائه می‌دهد.
• اقدامات اولیه شامل ارائه اطلاعات و کمک‌های عملی، تأمین ایمنی و ایجاد احساس امنیت است. از جدا کردن افراد وابسته از مراقبانشان خودداری کنید و محیطی آرام، دور از صداهای آزاردهنده، فراهم آورید.

بارداری

• زنان باردار، در مقایسه با افراد غیرباردار با شدت آسیب مشابه، ۱٫۶ برابر بیشتر در معرض مرگ ناشی از تروما قرار دارند.
• به طور کلی، وقتی بالای رحم به اندازهٔ ناف یا بالاتر برسد، یعنی جنین به حدی رسیده که احتمال زنده ماندنش وجود دارد و حداقل ۲۰ هفته‌اش است.
• هدف اصلی، پایدارسازی وضعیت مادر است. اقدامات پیش‌بیمارستانی شامل پیشگیری از کاهش خون‌رسانی با حمایت از فشار خون و قرار دادن بیمار در وضعیت خوابیده به پهلوی چپ است تا از فشار بر عروق بزرگ جلوگیری شود.
• در هر بیمار باردار دچار تروما که درد شکم یا کمر، خونریزی واژینال، حساسیت رحم یا انقباضات رحمی دارد، باید به جداشدگی جفت توجه شود.
• در موارد منتخبِ ایست قلبی مادر، ممکن است انجام سزارین حین احیا مدنظر قرار گیرد.

کودکان

• بیماران کودک از نظر ساختار بدن و عملکردهای فیزیولوژیک با بزرگسالان تفاوت دارند. نوزادان و کودکان بیشتر در معرض از دست دادن گرمای بدن هستند.
  • راه هوایی کودکان کوچک‌تر و نسبت به بزرگسالان در موقعیت قدامی‌تری قرار دارد. همچنین زبان و اپی‌گلوت آن‌ها به‌صورت نسبی بزرگ‌تر است.
  • دیواره شکم در کودکان نازک‌تر است و اندام‌های توپر نسبتاً بزرگ‌تری دارند. انعطاف‌پذیری بیشتر دیواره قفسه سینه نیز آن‌ها را در برابر آسیب‌های شکمی آسیب‌پذیرتر می‌کند.
  • شکستگی‌های نوع «Greenstick» و خمیدگی استخوان، به دلیل انعطاف‌پذیری استخوان‌ها، تقریباً فقط در کودکان دیده می‌شوند. نوزادان و کودکان کم‌سن به علت بزرگ‌تر بودن نسبی سر، ممکن است بیشتر در معرض آسیب نخاعی قرار داشته باشند.
• کودکان ممکن است نتوانند وضعیت خود را بیان کنند و برای نیازهای اولیه به دیگران وابسته باشند. افت فشار خون در شوک خونریزی‌دهنده کودکان معمولاً علامتی دیررس است؛ تاکی‌کاردی یا نشانه‌های خون‌رسانی ضعیف می‌توانند هشدارهای زودتری باشند.
• در صورت امکان، حضور والدین کودک می‌تواند به کاهش استرس پس از سانحه و همکاری بهتر کودک در دریافت مراقبت‌های پزشکی کمک کند.

سالمندان

• میزان مرگ‌ومیر ناشی از تروما در سالمندان، حدود سه برابر بیشتر از بیماران جوان‌تر است.
• سالمندان ممکن است از نظر جسمی آسیب‌پذیرتر باشند و بیشتر در معرض صدماتی مانند شکستگی و آسیب تروماتیک مغز قرار گیرند. واکنش معمول به درد ممکن است در آن‌ها کاهش یابد یا به شکل‌های دیگری مانند دلیریوم (هذیان حاد) ظاهر شود.
• داروها و بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند واکنش‌های فیزیولوژیک مورد انتظار به آسیب را تغییر دهند. همچنین توانایی تنظیم دمای بدن ممکن است مختل باشد.
• بیماری‌های زمینه‌ای بر پیامد درمان اثر می‌گذارند و داروهایی مانند رقیق‌کننده‌های خون، خطر آسیب شدیدتر را افزایش می‌دهند. هنگام مراقبت از سالمندان، باید دستورات درمانی پیشین و دستورهای معتبر «عدم احیا – Do Not Resuscitate orders» را نیز در نظر گرفت.

https://www.emrap.org/corependium/chapter/recfLs23CqtT4gytE/Blast-Injuries#h.t192h12j4bkb